Clara met monstrans

Kunst en kerk

Als je heel goed kijkt zie je mij op deze foto zitten, in het midden, op de eerste rij. Het is de kerk van Smilde. Naast me ligt een kunstwerk op de vloer. Je ziet een arm van gelijkarmig kruis van tegels, die verbonden zijn door lichtgevende elektrische draden.  

              

Het is de opening van “Feest van de Geest”, een project in Drenthe waarin kunstenaars aan een kerkelijke gemeente worden gekoppeld. De kunstenaars maken werk rondom een centraal thema. Dit jaar is dat “God vernieuwt het gelaat van de aarde”. Ze praten met de predikant en met gemeenteleden en gaan aan de slag. Er zijn dit jaar 45 kunstenaars die meedoen en ze exposeren in zeker 28 kerken. In het weekend van Hemelvaart en het weekend van Pinksteren wordt het werk geëxposeerd. Bezoekers stippelen fietsroutes uit langs de verschillende kerken en verzamelen de kunstkaarten die van ieder kunstwerk gemaakt zijn. Een heleboel kerkelijke vrijwilligers zorgen dat de kerken open zijn en raken onvermijdelijk aan de praat over de kunst die in hun kerk hangt. Kerk en kunst komen bij elkaar.

Ik reed terug met Marel van Alkemade, een kunstenares die meedoet. Ze woont in Steenwijk. Daar is een hele grote oude kerk die uit de 13e eeuw stamt. In de nissen waar vroeger kruiswegstaties hingen, heeft ze de 7 scheppingsdagen verbeeld. Met veel kleur: “Dat kan die kerk wel gebruiken”, zei ze. Ze heeft haar werk aangepast aan het gebouw waar het terecht kwam. Dat hoeft niet. Je kunt het ook laten contrasteren. Dat was in zekere zin zo bij het kunstwerk op de vloer in de kerk bij de opening. Het contrasteerde met de functionaliteit van het gebouw, want het lag precies in het centrum op de looppaden en daardoor struikelde je er steeds over. Het werd moeilijker om van de ene kant naar de andere kant van de kerk te komen. Ik heb veel omwegen gemaakt die avond van de opening. Dat geeft niet, het is leuk. Het roept iets op.

Het was Marels grote droom dat haar werk in de kerk in Steenwijk zou hangen. Dat kan ik me voorstellen, zo’n mooie, oude kerk! Kerk en kunst zijn nu ver van elkaar verwijderd; ze hebben eeuwen en eeuwen dicht bij elkaar geleefd. Kunst hing en stond in de kerken: kruiswegstaties, heiligenbeelden, fresco’s. Grote kunstenaars werkten voor de kerk en gaven uitdrukking aan belangrijke thema’s: de kruisiging, de opstanding, de hemel en de geboorte van Christus. Soms groots, soms benepen, soms aanstootgevend. Kunstenaars droegen met hun kunst bij aan het geloofsleven en de geloofstraditie. Het lijkt me enig als je werk nu in de kerk te zien is. Je hoort dan tot die lange stoet van kunstenaars die al die eeuwen vorm hebben gegeven aan de beeldtraditie van het christendom.

foto: J.C. Berends te Wanneperveen