berthevansoest (berthevansoest) wrote,
berthevansoest
berthevansoest

De drang tot omhelzen


Er stond zaterdag 6 februari een opiniestuk in Trouw van Ferdinand Borger, predikant in de Protestantse Kerk: “De drang tot omhelzen groeit, in het zicht van de dood”. Ik ken Ferdinand Borger en hij maakt en schrijft mooie dingen, maar hier ben ik het niet mee eens. Dit blog is een reactie.

Toen Borger moe terugkwam van een begrafenis, realiseerde hij zich dat zijn moeheid veroorzaakt werd door het houden van afstand. Omdat iedere aanraking een gevaar betekent, moeten we ons alsmaar inhouden, dat is een te grote opgave vindt Borger. We moeten beseffen, zegt Borger, dat de dood niet tot elke prijs voorkomen kan worden. Als we met lege handen staan en de dood onder ogen zien, rest er alleen natuurlijke, spontane impuls van menselijkheid: nabijheid en aanraking. Hij wil daarom soms van het protocol afwijken, met een beroep op de normen en waarden uit overgeleverde tradities, een overheid mag die niet bepalen. Zijn stuk eindigt er ermee dat hij een meer dan 90jarige vrouw omhelst omdat zij angstig is.

Het stuk moet het meer hebben van stijl en sterke opbouw dan van heldere argumentatie. Aanraking mag soms een prijs hebben, eufemistisch 'beschadiging' genoemd. Heel precies defininieert Borger niet in welke situaties dat mag. Dat past niet in zijn benadering waarin hij geen strakke regels wil. Het zal gelden in omgevingen waar sprake is van rouw en komend sterven. Ik krijg de indruk dat het ook mag bij hele oude mensen. Borger noemt immers de leeftijd van de vrouw die hij omhelst, en een heel oude vrouw kijkt de dood in de ogen. Zijn stijl, bij vlagen poëtisch, verhult en ontwijkt. Wat is dat nou, 'de dood herwaarderen'? Het is taal die verbergt dat het oké is, dat mensen doodgaan. Deze ontwijkende stijl zie je vaker in deze crisis. Het is gemakkelijker om op die manier over een taboe te spreken, en ook om er als lezer mee in te stemmen. Het verraderlijke is dat de lezer onmerkbaar opschuift richting taboe. En de schrijver blijft enigszins buiten schot, omdat het er niet met zoveel woorden staat.

In het verpleeghuis

Zijn opiniestuk viel rauw op m’n dak. De laatste weken was ik regelmatig in het verpleeghuis van mijn moeder, Rehoboth in Driebergen. Het gehele verpleeghuis was in 'cohort', in isolatie. Vierentwintig van de zesentwintig bewoners waren besmet met COVID-19, ook mijn moeder. Toen ik zat te waken bij mijn moeder, sprak ik een zorgmedewerkster. Ze vertelde dat zij vanaf vorig jaar maart niet meer in een supermarkt was geweest. Ze isoleert zichzelf om de bewoners niet te besmetten. Ze was daarin niet de enige. De teleurstelling was dan ook groot dat COVID-19 toch nog binnengekomen was, net voordat de bewoners gevaccineerd zouden worden. Het verlangen naar spontane aanraking van deze predikant, waarbij één of meer doden niet tellen, staat in schril contrast met de moeite die deze zorgmedewerkers doen om de bewoners letterlijk in leven te houden. Arme meiden. De zorgmedewerkers in Rehoboth lezen aan de ontbijtafel een krant met de bewoners. Ik hoop dat het niet de Trouw is.

Volgens Borger zijn we 'marionetten', bang voor straf als we het protocol overschrijden. Onze blik is te medisch, stelt hij, teveel gericht op de overheid die zorgt voor volksgezondheid en voor wie iedere dode telt. Was het maar zo, denk ik dan, dat de overheid iedere dode zou willen voorkomen, maar dat is een andere discussie. Volgens Borger moeten we terug naar de waarden en normen die we hebben meegekregen van ouders, school en eventueel onze religie. Borger laat in het midden wat hij daar aan bijval vindt. Veronderstelt hij dat onze voorouders de dood minder erg vonden?

Borger zelf is predikant. In de christelijke traditie gaat het niet om waardering van de dood. Integendeel. Jezus genas. Christenen hebben zich altijd bezighouden met genezing en zorg, dokters opgeleid en uitgezonden, melaatsen verzorgd, pesthuizen bemand. Liefde en plicht worden niet tegen elkaar uitgespeeld, zoals Borger doet, maar liggen in elkaars verlengde. Met 'natuurlijkheid' heeft het christendom ook niet zoveel: de dood overwonnen, zwangerschappen van oude vrouwen, allemaal tegennatuurlijk. Bovenal is er het uitdrukkelijke gebod om niet te doden. Het is niet aan ons mensen te beslissen over het leven van anderen, ook niet als iemand oud is, zelfs niet als iemand jouw omarming graag wil. Maar die beslissing neem je wel als je daar willens en wetens toe overgaat, ook als het vanuit een natuurlijke impuls is.

Ebola

Tijdens de ebola epidemie werden ‘tradities’ en ‘drang’ ook belangrijk gevonden. Dat speelde in dezelfde situatie, die van uitvaarten. Rondom begrafenissen wilden mensen de tradities behouden en het besmettelijke, dode lichaam aanraken. In Sierra Leone drong de ernst van ebola pas door toen de ziekte een ravage had aangericht in de samenleving. Er moesten eerst heel veel mensen sterven voordat men voorzorgsmaatregelen wilde nemen op begrafenissen en de epidemie bedwongen werd. Door ervaring wijs geworden doen ze het in Sierra Leone veel beter dan wij in deze pandemie. COVID-19 verspreidt zich exponentieel. De mogelijke prijs van een omarming, de 'beschadiging', blijft niet beperkt tot de dood of ziekte van een enkel mens, wat al erg genoeg is, maar strekt zich uit tot alle mensen die in haar kielzog besmet raken. Ziekte, dood, Long Covid, rouw, ontwrichting in een heleboel gezinnen en levens.

Als ik deze opinie lees ben ik bang dat het in Nederland eerst code zwart moet worden, moeten er nog veel meer dierbaren voor onze ogen sterven, voordat de ernst werkelijk doordringt. Bergamo en Londen zijn te ver weg. Ik hoop het niet. Het hoeft niet. "De dood is het moment dat al ons handelen uit onze handen valt, het natuurlijke einde van onze maakbaarheid", aldus Borger. Maar een COVID-19 infectie voorkomen is zo maakbaar als wat. Daar staan we niet machteloos tegenover.

Gelukkig kunnen gewoonten en tradities veranderen. Drang en impulsen kunnen worden beheerst. We kunnen leren om afstand te houden. Zie afstand houden als iets goeds om te doen voor de naaste, iets wat een nieuwe impuls wordt. Niet als iets wat je doet uit angst voor straf, vanwege het protocol, of als gehoorzaamheid aan de overheid, maar uit voorzorg, verantwoordelijkheid, omdat we niemand ziek willen maken.

De zorgmedewerkster uit Rehoboth is hierin een voorbeeld. Zij toont in het zicht van de dood een weg ten leven.
Tags: corona, kerk
Subscribe

Posts from This Journal “corona” Tag

  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 0 comments