Maria en Jozef spinnen - Adventspreek

Er is een schilderij uit de middeleeuwen waarop Jozef en Maria samen zitten te spinnen. Maria is zwanger. We zien Jezus in de buik, met een gouden stralenkrans eromheen. Jozef houdt de spinrokken vast en de klos. Maria spint de draad. Ze spint zijn levensdraad. Het is een ongewoon beeld. Maria en Jozef die de levensdraad van Jezus spinnen. Jezus komt uit de hemel. Hij is kind van God. Dus dat is toch zijn grootste verbinding, met God in de hemel, zou je denken. God spint zijn draad. Maar zo is het niet op dit schilderij.


Hier is het Maria die het de kind in de buik weeft. Ze spint haar dromen voor het kind in de draad. Dat doen wij ook als aanstaande ouders of grootouders. We hopen dat onze kinderen gelukkig zullen zijn, voor zichzelf kunnen zorgen, tegen het leven opgewassen en misschien zelfs wel beroemd zullen worden. Dat onze genen goed zijn, en ze gezond zullen zijn. En dat we goed voor ze kunnen zorgen. Zoals Jesaja zegt: dat onze kinderen boter en honing zullen eten, totdat ze in staat zijn het kwade te verwerpen en het goede te kiezen.

Het schilderij laat nog iets zien. Maria spint mooie dingen, talenten en dromen in de draad met haar zuivere ziel in het wit gekleed. Maar ze spint ook het moeilijke in de draad, uit het leven van Jezus. Bovenop de klos zit een pelikaan. Volgens de traditie pikt een pelikaan in haar eigen borst tot het bloedt en voedt ze haar jongen met de bloeddruppels als er geen voedsel te vinden is. De pelikaan geeft zich, zoals Jezus dat deed.

Vanaf zijn plek heeft Jozef geen zicht op het kind in de buik van Maria. Hij ziet de zijkant van de troon. De buik van Maria met het kind ziet hij niet. Op fysiek niveau heeft Jozef niets te maken met dit kind. Het is niet zijn kind.

In het verhaal dat we vandaag lezen, wil Jozef eerst scheiden van Maria. Zijn vertrouwen is beschaamd. Hij wil het niet openbaar doen, maar scheiden wil hij wel. Ze is zwanger geraakt door een andere man, zo is het, zo lijkt het tenminste. Beschaamd vertrouwen is iets ergs.

Een vrouw vertelt: “Ik was een dag weg, naar mijn dochter. En toen ik thuis kwam was het hele huis leeg. Mijn man was bij iemand anders ingetrokken. Zomaar opeens. Het kwam als een donderslag bij heldere hemel. Ik had het totaal niet verwacht. Mijn leven stortte in.” Ze had vriendin. Ze kon die vriendin dag en nacht bellen als het nodig was. Die vriendin deed dat voor haar. Dat hielp. Ze belde vaak, en haar vriendin hield woord. De onvoorwaardelijke steun van deze vriendin deed haar goed. En gaf haar weer vertrouwen.

Gebeurtenissen uit je kindertijd, die je vertrouwen beschaamd hebben, zijn vaak zo ingrijpend dat je je leven lang nodig hebt om daar mee te dealen. Je weeft je leven met spindraad dat hier en daar dun is. Dat heeft aandacht nodig. Om steeds weer overnieuw met liefde naar jezelf te kijken. Compassie te hebben met jezelf. Lief te zijn en te zorgen voor jezelf.

Ons lichaam kan ons vertrouwen ook zo beschamen. Een man vertelt: ik kreeg kanker vorig jaar. Ik ben bestraald en het is nu weg, maar de angst dat het terug komt begeleidt mij iedere dag. Het vertrouwen is weg. Dat komt niet terug. Ik bedenk me vaak dat ik het leven nu leef, en dat ik het niet moet uitstellen.”

En hoe doet Jozef het, hoe herstelt Jozef zijn vertrouwen in Maria? Jozef vertrouwt niet op wat vrienden tegen hem zeggen, niet op een wet of op een autoriteit. Hij vertrouwt op zijn dromen, op de engel die aan hem verschijnt en die hem zegt: Neem Maria tot vrouw. Het kind komt is van de Heilige Geest. Er gaat een belofte in vervulling die de profeet Jesaja heeft gedaan: “De maagd zal zwanger zijn en een zoon baren, en zijn naam is God met ons, Immanuel.” Jozef vertrouwt op zijn innerlijk leven, op het mysterie waarin wonderen gebeuren die je niet met je ratio kunt begrijpen. Daarmee gaat hij een heel onafhankelijke en risicovolle weg. Niemand kan bevestigen dat het waar is dat aan hem een engel verschenen is en dat de engel de waarheid heeft gesproken en dat de belofte van Jesaja vervuld is. Jozef vertrouwt daarop en dat doet hij in zijn eentje.

En nu verwacht je dat Jozef zich groot maakt en trots verkondigt welke belofte aan hem is gedaan. En dat hij, Jozef, die belofte heeft gekregen als een belangrijk visionair. Dat doet hij niet. We lezen dat niet in het evangelie. Ook kunstenaars zetten Jozef nooit op een troon. Ook hier niet. Jozef zit laag, helemaal aan de linkerkant. Rechtsboven staat de rode engel, die uit de hemel komt. En van die engel loopt een denkbeeldige lijn naar linksonder, naar waar Jozef zit. Dat accentueert nog eens hoe laag Jozef zit. Maria zit op een troon. Jozef zit op de grond. Een nederige plaats. Aan de kant. Jozef zit aan de kant, aan de rand van het kosmische gebeuren dat zich hier afspeelt.

Dat is moeilijk, aan de kant te zitten. Niet mee te tellen. De laatste tijd heb ik vaak het gevoel dat wij aan de kant zitten. Aan de rand van de geschiedenis die zich voor onze ogen afspeelt, aan de rand van het wereldgebeuren. De vluchtelingencrisis die onoplosbaar lijkt, de onverwachte Brexit en Trump die gekozen werd zonder dat de peilingen het aangaven. Wij zitten aan de kant en kijken ernaar. Machteloos en zonder invloed.

Jozef is dienstbaar. Hij doet die dingen, waardoor Jezus ter wereld kan komen, op kan groeien en de belofte in vervulling kan gaan. Hij trouwt Maria en gaat naar met haar naar Bethlehem. Jozef stelt zijn leven in dienst van het grote geheim, van de toezegging door Jesaja dat er een redder geboren zou worden.

God heeft ons mensen in het verborgene, in de buik van onze moeders geweven. Hij maakte onze nieren en ons hart. Onze handen en onze stem. Van vormeloos wormpje werden we een heel mens. Een wonder. Zijn wij dan bestemd tot machteloos toezien?

Jozef zit aan de kant. Onopvallend. Toch spint hij met zijn daden mee aan de levensdraad van de verlosser in de buik van zijn moeder. Zo kan Jezus geboren worden en opgroeien. Wij zitten ook aan de kant. Onopvallend. Toch wij spinnen mee aan het wereldgebeuren met alles wat we doen, hoe machteloos we ook lijken.

We doen dat door te vertrouwen en betrouwbaar te zijn, zoals Jozef. Door onafhankelijk te zijn, te vertrouwen op wat ons innerlijk zegt. We doen dat ook door ons leven waardevol te vinden en onszelf, de wonden te helen die we hebben opgelopen. We doen het door onze stem uit te brengen, als er verkiezingen zijn. Door onze kinderen boter en honing te geven, totdat ze het kwade kunnen verwerpen en het goede doen. Door steun te ontvangen en steun te geven. En soms pikken we als de pelikaan in onze borst om voeding te kunnen geven. We doen het door goede keuzes te maken, die ruimte en leven geven.

Op het schilderij zien we het kind in het midden. Alle aandacht gaat daarheen. Het straalt en glanst in de buik van zijn moeder. Iedereen is vol verwachting dat hij geboren gaat worden. Maria en Jozef spinnen zijn levensdraad. Wij zitten samen met Jozef aan de kant. Aan de rand van dit kosmische gebeuren, aan de rand van het wereldgebeuren. Net als Jozef houden we de spinrokken vast en de klos waarmee het leven van Jezus gesponnen wordt. En samen met Jozef spinnen we zijn zilveren levensdraad.

Inspiratie: Beeldmeditatie Dries van den Akker
Gelezen: Jesaja 7, 10-17, Mattheus 1,18-25, gezongen: psalm 139
Vierde Advent, 18 december, Protestantse Gemeente Hoofddorp, Lichtkring.
Tags: , ,

Posts from This Journal by “maria” Tag

  • Vertrouwen – Heilige: Maria

    De heilige uit de heiligenkalender is Maria. Agenda’s, planners en kalenders: om de toekomst te plannen, het heden te regelen en terug te…

  • De Zwarte Madonna ontmoeten in het labyrint

    Inleiding bij de workshop de Zwarte Madonna ontmoeten in het labyrint, op de manifestatie Bewust Breda in de StadsGalerij in Breda op 8 mei 2014.…

  • Verborgen begin van Advent

    Vandaag is het het feest van de opdracht van Maria in de Tempel. Dit feest berust op oeroude legenden. Maria’s vader en moeder, Joachim en…

  • Zegen voor de kruidwis - Maria Hemelvaart

    In Limburg werd tijdens het feest van Maria Hemelvaart op 15 augustus een bos kruiden, bloemen en korenaren gezegend. De bos draagt de naam…

  • Het verpleeghuis en de mantel van Maria

    Al negen jaar kampeert mijn moeder op een camping vlak bij Heerenveen, waar ik woon. Ze begon er mee toen ze 75 was en nu is ze 84. Tot deze zomer…

  • Maria in de spiegel

    Maria kijkt in de spiegel. In het huis van Henny de Jong, op de laatste vergadering van de werkgroep Gilde van Aarde en en Hemel.

  • Maria

  • Maria met spijkermantel

    Maria in spijkermantel, met gebeden in haar zakken. Museum Flehite in Amersfoort.

  • Maria, Maria en Maria

    Ik maakte een Mariaprocessie mee in de Dominicanenkerk in Zwolle ter ere van het verschijnen van de roman: Maria’s dochter. Voor Kirsten…