Zon en maan

De vredesgroet van Jezus, boeddhisten en Franciscus

Overweging op 12 augustus, Grote Kerk Breda, over Mattheus 10: 2-15, bij 'De burgers van Breda', gebeeldhouwde kopjes uit de Schutterskapel in de Grote Kerk in Breda.

kopje uit de schutterskapel in Grote Kerk Breda


Hoe bewaar je vrede in je hart, ook met de mensen die je onsympathiek vindt en dat vaak ook zijn. Moet je iedereen vrede toewensen? Van Jezus hoeft dat niet. Franciscus en de boeddhisten doen het wel.

Wanneer je in de stad Assisi komt, de stad van Franciscus, zie je in souvenirwinkeltjes overal tegeltjes liggen met de spreuk: ‘Pace e Bene.’ Vrede en alle goeds. Zo’n tegeltje hang je bij de ingang van je huis, als een zegen.

‘Vrede en alle goeds’ is de groet van Franciscus. Hij gaf hem als hij iemand tegenkwam op straat, of als hij een huis binnenging. En hij gaf zijn broeders opdracht die groet ook te geven. Niet zomaar eens een keertje als ze er zin in hadden, maar aan iedereen die ze tegenkwamen. Ik vind dat een mooi idee om iemand die je ontmoet: ‘Vrede en alle goeds’ toe te wensen. Het is een groot verlangen, een wereld van vrede, en iemand vrede toewensen, is een begin.

Wanneer ik in een goede bui ben, is iemand vrede toewensen helemaal niet moeilijk. Dan loop ik op bloemetjes, en vind iedereen aardig. Dan wens ik iedereen vrede toe.

Toch kan ik lang niet altijd een vredegroet geven. Soms heb ik ergens pijn en ben ik op mezelf gericht. Soms ben ik in gedachten met een probleem bezig en ben ik helemaal niet gericht op degene die ik ontmoet.

Iemand vrede toewensen is nog moeilijker wanneer degene die je ontmoet lastig is om mee om te gaan. Wanneer iemand je bedrogen heeft. Wanneer je boos bent of als iemand je gekwetst heeft, of rot doet tegen je kinderen. En als ik dan toch ‘vrede en alle goeds’ zou wensen, dan klinkt dat griezelig vals. Onecht.

Het boeddhisme heeft hiervoor een oplossing. Er is een boeddhistische meditatie waarin je contact maakt met je ‘boeddha-natuur’, dat is een deel van jezelf dat niet is aangetast door pijn en verdriet dat je aangedaan is, en dat iedereen vrede gunt. Vanuit dat vredelievende deel ga je met je aandacht naar de mens die je zo moeilijk vindt, en wens je die vrede toe. Dat is niet gemakkelijk, want bij het contact maken met dat deel van jezelf, voel je je boosheid of teleurstelling in de ander, maar door je bewust te zijn van die boosheid, kun je dat voor even aan de kant leggen.

Jezus doet het anders dan Franciscus en ook anders dan boeddhisten. Franciscus geeft aan iedereen de vredesgroet en de boeddhisten doen dat ook. Zij wensen iedereen vrede. Van Jezus hoeft dat niet. Jezus is veel radicaler. Alleen de mensen waarvan jij vindt dat dit het moeite waard is, wens je vrede toe. Als je dat niet de moeite waard vindt, dan wens je hen dat niet toe. En wanneer de mensen niet naar je woorden willen luisteren, dan moet je hun huis of de stad verlaten, het stof van die stad van je voeten schudden en die stad zal het dan niet goed aflopen. Er zullen nog ergere dingen met die stad gebeuren dan met Sodom en Gomorra, twee steden die verwoest zijn door de toorn van God.

Het mooie van Jezus is dat hij de heftigheid serieus neemt die je kunt voelen in de omgang met mensen: “Wat, jullie willen niet naar ons luisteren? Dan loopt niet goed met je af. Je stad wordt verwoest.” Jezus strijkt niets glad. “Als iemand zó met mij omgaat, dan hoeft het van mij niet meer.”

Vaak zeggen mensen: “Ik mag niet oordelen”. Van Jezus mag dat wel. Van hem mag je een oordeel geven, zeggen: “Als je zo met mij omgaat dat vind ik het goed, maar deze grens mag je niet over.” Dat is een oordeel. Je pikt niet alles van de ander. Het mooie daarvan is dat je ander serieus neemt. Dat je er vanuit gaat dat hij of zij verantwoordelijk is, en aan te spreken op zijn daden.

En toch, ook in de benadering van Jezus zit een probleem. Het zit hem in de radicaliteit ervan. “Schud het stof van je voeten en ga de stad uit”, zegt hij. “Deze mensen zijn niet de moeite waard om de vrede aan te geven.” Dat is radicaal. Je gaat verder en keert niet meer terug op je schreden.

Soms moet je zo radicaal te zijn. Afscheid nemen, niet meer terug komen. Een grens trekken voor altijd. Maar het kan zijn dat je je vergist in iemand, dat de situatie anders is dan je denkt. Dat is het lastige met radicale oordelen. Je kunt je vergissen in iemand. En dan geef je de ander geen nieuwe kans.

En vaak kan het niet eens, het stof van je voeten vegen en weg gaan. Ben je met huid en haar aan iemand verbonden: omdat het je leidinggevende is of je ex-partner met wie je samen kinderen hebt. Daar moet je mee omgaan, of je wilt of niet.

Uit die werkelijkheid is denk ik, het vrede toewensen van de boeddhisten ontstaan en de vredegroet van Franciscus, die aan iedereen gegeven moet worden. Dat je toch iets moet met die lastige ander, dat je niet zomaar weg kan lopen. Maar vals mag een vredesgroet niet klinken, want dan is het geen groet van vrede.

Hoe laat je die vredesgroet dan gemeend klinken? Dat oordeel van Jezus helpt daarbij. Heb je het oordeel gegeven, die grens getrokken: ‘dit wil ik wel dat je doet, maar dit wil ik niet’ dan krijg je ruimte in jezelf, lucht in je borstkas. Spinsels verdwijnen. Het maakt je hoofd helder en zet je met beide benen op de grond. Je staat achter jezelf en neemt de ander serieus in wat hij doet en laat.

Als je dat oordeel gegeven hebt, is er daarna plaats voor de vredeswens voor die moeilijke ander, voor het: “Vrede en alle goeds voor jou”. Dan klinkt hij niet vals. Als je die dan geeft, ruist de vrede door jezelf heen, opent hij de deur van verlangen naar een goede omgang. Hij laat je anders naar de ander kijken, want wie weet...komt er ooit een verandering. Het laat je evengoed anders naar je zelf, want wie weet...word je zelf wel anders. En zelfs als je weet, dit komt nooit meer goed, houdt het je verlangen naar vrede, hoe je dat zo graag zou willen, levend. Het gekke is, een vredesgroet voor iemand die we moeilijk vinden, is evengoed voor onszelf.

De één wens je gemakkelijker vrede toe dan de ander. Het oordeel van Jezus helpt om de vredesgroet niet vals te laten klinken, om de ander en jezelf serieus te nemen. De vredesgroet die daarna komt, wakkert ons verlangen naar vrede aan.

Voor Noorderlicht Breda