Brigid

Vanitas en divinatie

Op 1 februari is het de feestdag van Brigid van Kildare, heilige en Keltische godin van de smidse. Met het vuur van haar smederij wordt in deze tijd van het jaar diep in de aarde de lente gesmeed. En omdat woorden en beelden ontspringen aan de vlammen van het vuur is Brigid ook godin van poëzie en divinatie, het voorspellen van de toekomst. In mijn werkkamer staat een huisaltaartje, dat aan haar gewijd is.

         

Centrum van dat altaar is een schilderij van John William Waterhouse: “The Crystal Ball”. Intens kijkt een vrouw in een glazen bol, peinzend over haar toekomst. Op de achtergrond ligt een schedel op tafel. Die is een tijdje weggeweest van het schilderij. Eén van de eerdere eigenaren vond het maar niks, en liet de schedel overschilderen. Maar nu is hij weer terug. Het maakt van het schilderij een Momento mori, een Vanitas, een bespiegeling over de dood en daarmee over het leven. De schedel en de kristallen bol verwijzen naar elkaar. Ze hebben dezelfde ronde vorm. Wat zeggen die schedel en de kristallen bol aan ons, aan mijn cursisten en mij, die zich zo ijverig wijden aan de kunst van de divinatie? Avond aan avond buigen wij ons over de kaarten en ontsluieren hun antwoorden op vragen als: hoe zal het zijn als ik die opleiding zal doen, die baan kies, hoe stel ik mij op tegen mijn lastige puberzoon? Het zicht op de dood maakt onze pogingen ons handelen te begrijpen, te verbeteren en de toekomst te vatten, betrekkelijk. Waarom zouden we? Het leven duurt maar een ogenblik in het licht van de eeuwigheid van de dood. Maar tegelijkertijd is dit zicht op de dood een aansporing om onszelf en de toekomst wel te doorgronden. Doorgaande reflectie op onszelf geeft ons enige controle in gebeurtenissen die we niet in de hand hebben. Het maakt ons handelen overdacht en het bestaan leefbaarder. En dat maakt weer dat we gemakkelijker sterven, verzoend met het leven dat we geleid hebben, we hebben dat gedaan zo goed als we konden.